Op 13 oktober 2003 stelde het college van burgemeester en schepenen de bvba Architectuuratelier uit Herentals aan als ontwerper voor de interieurrestauratie van de apotheek en kapel van het voormalig St.-Elisabethgasthuis. Betrokken goederen zijn beschermd als monument en stadsgezicht bij besluit nr. 2210 van 13 oktober 1986. De Stad heeft deze gebouwen in erfpacht van de Regie der Gebouwen en engageerde zich in deze overeenkomst om de desbetreffende ruimten te restaureren.
Op 23 september 2020 mocht de Stad het ontwerprestauratiedossier ontvangen. De kapel zal herbestemd worden tot belevingscentrum, waar toeristen diverse karakteristieken van het Hageland kunnen beleven. De apotheek wordt als curiosum gerestaureerd en zal ingericht worden als apotheekmuseum. Een gedetailleerd overzicht van de uit te voeren werken is terug te vinden in de restauratienota in bijlage. De overige bijlagen omvatten de ontwerpplannen, het bestek en een kostenraming.
Samengevat ziet het kostenplaatje eruit als volgt:
Niet inbegrepen zijn: kosten ontwerper en veiligheidscoördinatie. Voorwaarde is dan wel dat het dossier vóór 1 december 2020 wordt ingediend bij het Agentschap Onroerend Erfgoed. Vanaf 1 december verandert immers de subsidieregeling en zal het niet meer mogelijk zijn om subsidies te krijgen voor het geheel der werken via de bijzondere procedure.
Deze uitgaven zijn niet voorzien in het huidige meerjarenplan, omdat het dossier meerdere jaren op de wachtlijst zal staan tot de vrijgave ervan door het agentschap.
Het besluit van 13 oktober 2003 van het college van burgemeester en schepenen waarbij de bvba Architectuuratelier uit Herentals werd aangesteld als ontwerper voor de binnenrestauratie van de apotheek en kapel met aanhorigheden.
De goedkeuring door de gemeenteraad van 26 september 2011 van de erfpachtakte voor de apotheek en de kapel in het gebouwencomplex St. Elisabethgasthuis, met het oog op de binnenrestauratie van de betrokken ruimten.
De goedkeuring door de gemeenteraad van 29 april 2019 van het beheerplan.
Op Open Monumentendag 2019 richtte een werkgroep vrijwilligers de oude apotheek van het Sint-Elisabethgasthuis terug volledig in met originele apothekerspotten en materialen. Deze vrijwilligers zijn mensen die van het onderzoek naar deze apotheek hun levenswerk gemaakt hebben en schrijven momenteel ook aan een publicatie over de geschiedenis van de apotheek. De apotheek is de 2de oudste van België, maar zou volgens het onderzoek dat de werkgroep momenteel voert zelfs de oudste nog bestaande apotheek in België kunnen zijn.
De openstelling op Open Monumentendag kende zo’n groot succes dat de stad besliste om de apotheek als permanent museum te openen op regelmatige basis. Op zaterdag 11 juli 2020 ging het museum Gasthuisapotheek definitief open. Van juli tot en met september is het museum elke zaterdag tussen 13u30 en 16u00 op afspraak (aangepast aan de corona-maatregelen) te bezoeken. Tijdens de wintermaanden tot en met juni zal de apotheek elke eerste zaterdag van de maand te bezoeken zijn.
In de apotheek maken de bezoekers niet enkel kennis met de opnieuw gevulde rekken vol prachtige, originele apothekerspotten. Ze krijgen ook de geschiedenis mee van apotheker Lodewijck Cornelis (1828-1887) die de Diestse Gasthuisapotheek op de wereldkaart zette. De apotheek stond vooral bekend om Pepton. Pepton was in feite een voedingssupplement in de vorm van vleesconcentraat dat aan de zieken gegeven werd om aan te sterken. Het geneesmiddel zelf werd uitgevonden door Justus Von Liebig, vandaag bekend om Oxo en Liebig bouillonblokjes. Apotheker Cornelis perfectioneerde de formule en verbeterde tevens de smaak. Von Liebig erkende dat de formule van apotheker Cornelis de beste was.
Lodewijck Cornelis ontwikkelde ook speciale glazen kalkstopflessen om zijn pepton, maar ook andere geneesmiddelen, langer te kunnen bewaren. De grote boosdoener bij het bewaren van medicatie was de luchtvochtigheid. De kalkstopflessen, die later bekend zouden worden als “Cornelisflessen” of “Flacons Cornelis”, zijn glazen flessen met een bolle stop, voor 1/3de gevuld met calciumoxyde en afgesloten met een zeemvel. Ongebluste kalk is het droogmiddel, overal te vinden en bijgevolg goedkoop en het zeemvel laat vocht door maar geen kalkstof. Op de wereldtentoonstelling van 1877 in Parijs krijgt apotheker Cornelis voor deze uitvinding een eervolle vermelding. In 1880 meldde het Antwerps Farmaceutisch Tijdschrift dat deze flessen aanwezig waren in alle Belgische apotheken. Binnen de kortste tijd werden zij zelfs ver buiten Europa gebruikt. De Cornelisflessen zijn tot vandaag de dag nog steeds in gebruik, zij het dat de kalk vervangen werd door silicagel.
Zowel het onroerend, roerend als immaterieel erfgoed zijn dus vertegenwoordigd op deze locatie, wat de apotheek enerzijds belangrijk maakt voor ontsluiting naar de lokale bevolking toe, maar anderzijds ook een interessant toeristisch product is om te vermarkten. De omstandigheden lenen zich dan ook perfect om het statuut Open Monument aan te vragen. De Regie der Gebouwen, eigenaar van het pand, gaat hiermee akkoord en de dienst Erfgoed nam reeds contact op met Herita om dit concreet te maken.
De beslissing behelst nog geen goedkeuring van het effectieve uitvoeringsdossier en de uitvoering kan dus, indien gewenst, in het volgend meerjarenplan worden opgenomen. Deze goedkeuring zorgt er enkel voor dat het dossier behandeld kan worden door onroerend erfgoed in functie van de subsidiëring.
Het sporadisch openstellen van zowel de apotheek als de kapel heeft de voorbije jaren het toeristisch nut en potentieel aangetoond voor onze stad. Via een restauratie kunnen we het toeristische potentieel professionaliseren en bestendigen.
De gemeenteraad keurt het restauratiedossier voor het interieur van de apotheek en kapel van het voormalige St.-Elisabethgasthuis, zoals opgesteld door de bvba architectuuratelier uit Herentals goed.
Het premieaanvraagdossier wordt bezorgd aan het Agentschap Onroerend Erfgoed.